Sigara ve diğer tütün mamullerinin sağlık bütçesinde açtığı milyarlarca liralık hasarın doğrudan tütün endüstrisinden tahsil edilmesini öngören yeni yasa taslağı, ek vergi gelirlerinin sağlık fonuna aktarıldığı Filipinler örneğini merkeze alıyor. Sağlık Bakanlığının üzerinde çalıştığı düzenleme; sigara, tütün mamulleri, elektronik sigaralar ve ısıtılmış tütün ürünlerini kapsayacak şekilde kurgulanıyor. Taslakta çocukları, gençleri ve sigara içmeyenleri korumayı amaçlayan maddeler de yer alıyor.
Taslakta sağlık fonu başlığı altında ele alınan modelin çıkış noktasını, Filipinler’in 2012 yılında yürürlüğe giren vergi reformu oluşturuyor. Bu ülkede tütün ve alkolden alınan ek vergiler katlanarak artırıldı. Toplanan paralar doğrudan sağlık bütçesine gidiyor; böylece düşük gelirli milyonlarca kişi ücretsiz sağlık hizmetinden yararlanabiliyor. Uygulamanın ardından ülkedeki sigara kullanım oranının yüzde 15 seviyelerine kadar gerilediği belirtiliyor.
Yeşilay Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, sigaranın yol açtığı hastalıkların bedelini tütün endüstrisine ödetmeyi amaçlayan “sağlık vergisi” maddesinin de taslakta bulunduğunu söyledi. Ergüder, yaklaşık 48 ülkede tütün ürünlerinden toplanan verginin genel bütçeye gitmediğini; bu paranın sağlık bütçesine, tütünle mücadele programlarına ya da genel sağlık sigortası fonlarına ayrıldığını anlattı.
Sistemin en bilinen örneklerinden biri olarak Filipinler’i işaret eden Ergüder, “Uygulama sayesinde ülkede sigara kullanım oranı yüzde 15 seviyelerine kadar geriledi” dedi. Tayland ile Brezilya’da da benzer uygulamaların kurumsallaştığını aktardı. İsviçre’de satılan her sigara paketinden alınan sabit bir miktarın doğrudan Tütün Önleme Fonu’na aktarıldığını; Bulgaristan, Kosta Rika ve Panama’da ise tütün vergilerinin yasal bir oranının tütün bağımlılığı tedavisine, kanser enstitülerine veya bağımlılıkla mücadele eden ulusal kurumlara yönlendirildiğini anlattı.
Ergüder, tütün şirketlerinin yol açtığı hastalıkların faturasını ödediği bir döneme de değindi. ABD’de 1998 yılında alınan bir mahkeme kararıyla sigara firmaları 202 milyar dolar tazminata mahkûm edilmiş, hastalık masrafları Amerikan Hükûmeti Sağlık Bakanlığı tarafından bu şirketlere ödetilmişti. Ergüder, Türkiye’de sağlık hizmetlerinin finansmanı için benzer bir fon ya da vergi uygulanırsa, her pakete eklenecek ufak tutarların çok büyük bir kaynak yaratacağını söyledi.
